तपाईं विदेश जान चाहनुहुन्छ? सपनाको देशमा पखेटा फिजाउने, परिवारका लागि कमाउन, पढ्न, नयाँ अनुभव लिन तपाईंको इच्छा प्राकृतिक हो। लाखौँ नेपाली युवाले जस्तै तपाईंले पनि विदेश जाने योजना बनाउँदै हुनुहुन्छ होला। तर, विदेश जाने चाहना मात्रले सफलता ग्यारेन्टी गर्दैन—यात्रा सुरक्षाको, कागजको कानुनीताको, र अधिकारको चेतना नभए विदेशको सपनाले दु:स्वप्न बनाउने खतरा बढ्छ। नेपाल सरकारको प्रतिवेदनले हालै विदेश जान चाहने युवाहरूका लागि केही गम्भीर सन्देश दिएको छ—यहाँ तिनै सुझावहरूलाई तपाईँको हितमा सरल, आत्मीय र व्यवहारिक ढंगमा राखिएको छ।
पहिलो कुरा, विदेश जाने बाटो कानुनी, पारदर्शी र सुरक्षित हुनुपर्छ। साथी वा चिनेजानेलाई पछ्याएर, एजेन्ट वा म्यानपावरको मीठा कुरा सुनेर, कागज बनाउने प्रक्रिया छोट्याएर भिजिट भिसामा श्रमिक बन्न जाने जस्ता ‘छिटो’ र ‘सस्तो’ लाग्ने बाटाहरूको अन्त्य दुखद हुनसक्छ। धेरै युवाहरू भिजिट भिसामा गएका छन्, तर त्यहाँ पुगेपछि न त वैध काम पाइन्छ, न त काम गर्दा कुनै कानुनी सुरक्षा। भिसाको समय सकियो भने, देशैभरि भाग्दै लुक्नुपर्ने, प्रहरी वा इमिग्रेशनले समातेपछि जेल वा डिपोर्टको डरले जीउँदै मरेको जस्तो बन्ने अवस्था आउन सक्छ।
एजेन्ट वा म्यानपावर कम्पनीको छानबिन नगरी, जसले जे भने पनि विश्वास नगर्नुस्। प्रतिवेदनमा ठगी, फर्जी कागज, नक्कली बैंक स्टेटमेन्ट, झूटा आम्दानी प्रमाणपत्र बनाएर विदेश पठाउने गिरोहका सयौं घटना देखाइएको छ। तपाईंले एजेन्टको लाइसेन्स हेर्नुस्, श्रम मन्त्रालयमा दर्ता भएको म्यानपावर कम्पनी हो/होइन छानबिन गर्नुस्। कसैले अत्यधिक शुल्क मागेमा, कागज बनाउने, होटल बुकिङ देखाउने, नक्कली अफर लेटर दिने वाचा गरेमा, सतर्क रहनुस्। यस्तो समस्या पर्दा उजुरी गर्ने सरकारी निकायहरूको सम्पर्क नम्बर आफ्नो मोबाइलमा राख्नुस्।
भिसा, राहदानी, कामको अफर—सबै कागज आफैं जाँच गर्नुस्। कुनैपनि कागजमा हस्ताक्षर गर्दा—चाहे त्यो कामको अनुबन्ध होस्, वा बिमा—त्यसमा लेखिएका बुँदा बुझेर मात्र अघि बढ्नुस्। यदि बुझ्न कठिन छ भने—विश्वासिलो साथी, परिवार वा कानुनी सल्लाहकारसँग परामर्श गर्नुस्। विदेश जानुअघि अनिवार्य रुपमा श्रम कार्यालयमा जानुहोस्, सरकारद्वारा दिइने पूर्व–प्रस्थान अभिमुखीकरण (orientation) तालिम लिनुहोस्। यसले तपाईंलाई गन्तव्य देशको कानून, संस्कृति, अधिकार, खतरा र सहायता लिन सकिने तरिकाबारे सिकाउँछ।
विदेशमा पुग्नासाथ—नेपाली दूतावासको सम्पर्क ठेगाना, स्थानीय प्रहरी, र आपतकालीन सेवाको नम्बर संकलन गर्नुस्। आफ्नो कागजको डिजिटल प्रतिलिपि सुरक्षित राख्नुस्—केही भए तुरुन्तै सरकारी सहायता माग्न सक्नुहुन्छ। भिसा सकिएपछि बस्नु, इलीगल काम गर्नु वा कानुनी प्रक्रिया नबुझी जोखिम मोलेर घर फर्कनु परेमा समस्या आउँछ—तपाईंको सुरक्षित घरफिर्ती र सामाजिक पुनःस्थापनामा समेत गाह्रो पर्न सक्छ।
श्रमिक वा विद्यार्थी भिसामा जाँदा, कम्पनी वा शिक्षण संस्थाबाट पठाइएको कागज, आवास, तलब, बीमा, रेखदेख, आकस्मिक सहायता सबै प्रष्ट रुपमा बुझ्नुस्। साथीभाइको हल्ला वा फेसबुक विज्ञापन हेरेर काम रोज्दा पछि धेरै पछुतो हुनेछ। कुनैपनि समस्या आए तुरुन्तै दूतावास, श्रम कार्यालय, नेपाली संघ–संस्थामा सम्पर्क गर्नुस्। डर र अप्ठ्यारो लाग्यो भन्दै भाग्नु, लुक्नु, वा नसोचेका विकल्पमा जानु भन्दा कानुनी सहायता लिँदा समस्या हल हुन्छ।
अन्त्यमा—विदेशमा असफल भयो भने लाज मान्नुपर्ने केही छैन, पीडित भए आफन्त वा सरकारसँग खुलेर कुरा गर्नुस्। अनौपचारिक बाटोको सपना देखाउने दलाल, एजेन्ट, वा झूटो सूचना दिने जोकोहीको झाँसोमा नलाग्नुस्। छिटो र सस्तो भन्ने आश्वासनमा जीवनभरको जोखिम हुन्छ।
सुरक्षित, व्यवस्थित र कानुनी बाटो रोज्नुस्। सरकार र विभिन्न संस्थाले दिएको सूचना, तालिम, सेवा र सुरक्षा लिनुहोस्। तपाईंको विदेश यात्रा सफल, सुरक्षित र सम्मानजनक बनोस्—त्यसैमा तपाईंको, परिवारको र मुलुककै हित छ।
“सपना देख्नुस्, तर त्यहाँ पुग्ने बाटो सही रोज्नुस्।” विदेश जानुअघि यो कुरा कहिल्यै नबिर्सनुस्।
