काभ्रे/पनौती
‘प्रेस’ जसलाई लोकतन्त्रमा राज्यको चौथो अंगको रुपमा स्विकार गरिएको छ । परिवर्तित समय, माध्यम तथा उपलब्धताले बर्तमानमा ‘मिडिया’ शब्दले समग्र प्रेस जगत परिचित बन्न थालेको छ । त्यसमा पनि विद्युतीय माध्यमको विकासले यसको विकास, स्वरुप र प्रयोगका हिसाबले प्रेस जगतले छलाङ मारेको छ ।
संयोजन, विकास तथा प्रसारका हिसाबमा जटिलता पारगर्दै पाठकमाझ पुग्ने हाम्रा परम्परागत संचारका माध्यमहरु सूचना तथा संचारको विकाससँगै परिवर्तित बनेका छन् । घटनाका प्रत्यक्ष दृष्य प्रवाह पाठक स्रोता दर्शकको माग हुन थालेको छ । यो परिस्थितमा प्रेसजगत आफू पनि परिवर्तन हुन जरुरी छ ।
अहिले सूचना दिने सबैलाई हेर्र्ने दृष्टिकोण एउटै बनेको छ । मिडिया हुन सा सोसल मिडिया सूचना ग्रहण गर्ने वर्गले एकै ंदृष्टिले हेर्ने अवस्था बनेको छ । राष्ट्रिय टेलिभिजन होस या कैद गरिएको भिडियो पोष्ट गर्ने सामाजिक संजाल फेसबुकको सामान्य पेज दुवैको स्थान समान जस्तो देखिन थालेको छ । त्यतिमात्र होइन पत्रकारिताको मूल्य, मान्यता र सिद्धान्तमा रही सत्य तथ्य र निस्पक्षता विपरित फेसबुक पेजमा झुम्मिने प्रतिकृया दिनेको संख्या बृहत देखिन्छ । फेसबुक पेज, युट्युब च्यानल संचालक र प्रेस जगतमा आवद्धहरुको स्थानलाई समान रुपमा हेर्ने प्रचलन बढेको छ । यसलाई कुन रुपमा लिने पत्रकारिता अनि मिडियाको क्षेत्र बृहत भयो अथवा साघुरिँदै गयो ?
यहीँ पत्रकारिता र पत्रकारहरुकोे स्थान सुरक्षित राख्ने पत्रकारहरुको साझा संस्था पत्रकार महासंघ अधिवेशनको निकटमा छ । महासंघ जस्तो एक बृहत संस्थाले पत्रकारिताको गाम्भिर्यता, पत्रकारको पेसागत सुरक्षाको संरक्षण तथा बर्तमानमा मिडिया र सोसल मिडिया बिचको अन्योलता जसले पत्रकारितामा परेको प्रभाव जस्ता विषयमा ध्यान दिनु जरुरी छ । मिडिया वा सोसल मिडिया सामन दृष्टिकोण राख्नेहरुका अगाडी प्रकाशित प्रशारित सामग्री प्रति विश्वास घटेको छ । त्यससँगै विज्ञापन बजारमा प्रत्यक्ष असर छ भने विभिन्न निकायहरुमा पहिचान अभावकै कारण मिडिया जगतलाई अर्थलोलुुपको आरोप भोग्नुपर्ने अवस्था सिर्जना हुन थालेको छ ।
पत्रकारहरुको छाता संगठन पत्रकार महासंघको लागि यो विषय चूनौती हो । यसको शुद्धिकरण गर्नु महासंघको जिम्मेवारी हो । तर महासंघको नेतृत्व कसले कुन रुपमा हत्याउने भन्ने होडबाजी चलिरहेका बेला मिडिया जगतको विकल्पमा महसंघ आवद्ध सदस्यको शुद्धिकरणको विवादमा महासंघ फसेको छ ।
हो, पत्रकारितामा सम्बन्ध विच्छेद गरिसकेका सदस्यहरुको आवद्धता रहीरहनु उपयुक्त हुँदैन । तर पत्रकारितामा जोडिइनै रहेका सदस्यहरुलाई मनमर्दन हुने किसिमले शुद्धिकरणको नाममा गरिएको क्रियाकलाप गलत छ । प्रविधिले विश्व भुमण्डलीकरणको प्रभावमा परेका बेला सातसमुन्द्र पारी रहेर जीवन धन्न श्रम बेच्छ र बाँकी समय कसैले पत्रकारितामा सक्रियता देखाउँछ भने उसलाई महासंघको दुष्टिमा पत्रकारका श्रेणीमा राख्न किन लज्जा ?
हरेक बर्ष नारामा समावेश गरिने न्यूनतम् परिश्रमिक कार्यान्वयन नै नभइरहेको अवस्थामा विशुद्ध पत्रकारिता पेसा अपनाई जीवन चलाउन सहज होला ? न्यूनतम् पारिश्रमिक कार्यान्वयन भएकै खण्डमा पनि उक्त रकमले जीवन धान्न सहज छैन सबैले बुझेकै विषय हो । त्यहीँ न्यूूनतम् पारिश्रमिक नै कार्यान्वयन नएको अवस्थामा अन्य पेसामा संलग्न भन्दै अन्य पेसा सँगै पत्रकारितामा संलग्नहरुको सदस्यता खारेज गरिनु कति उपयुक्त ? माथि उल्लेख गरिए झै एक समान्य नागरिकले पेज मार्फत सूचना दिँदा सेवाग्राहीले उसलाई पत्रकारको सूचिमा दर्ज गर्छ भने योग्यता क्षमता र सक्रियता भएकालाई छाता संगठनमा समेटन बाधा किन ?
बिशुुद्ध पत्रकारितामा संलग्न सदस्य कति छन् ? हाल कायम रहेका सदस्य मापदण्ड बमोजिम पत्रकारिता भन्दा फरक पेसा नअंगालेका, कुनै दलको समितिमा नरहेका कुनै संस्थामा आवद्धता नजनाएका मात्र हुन त ? अनि सदस्यता नविकरण नगर्ने निर्णय भएकाहरु पहिले पत्रकारितामा रहेका र हाल पत्रकारिताबाट टाढा रहेका मात्र छन त ? कसैले विदेशी भूमिमा रहेर पत्रकारितामा सक्रियता जनाउँछ भने पनि त्यस्ता व्यक्तिको मानमर्दन हुने गरि कारण देखाउँदै सदस्यता हटाउन सिफारिस गरिनु कति उपयुक्त ?
लोकतन्त्रको संरक्षण मात्र होइन समाजमा व्याप्त भष्ट्रचार नियन्त्रणमा मिडियाको महत्वपूर्ण भूमिका रहन्छ । जहाँ मिडियाको उपस्थिति कमजोर छ त्यहाँका नागरिकले राज्यपक्षबाट प्राप्त गर्ने सेवा सुविधाको पक्ष कमजोर हुन्छ । यसका लागि पनि त्यस्ता विषयवस्तु प्रकाशमा ल्याउनु जरुरी छ । ल्याउने सदस्यको आवश्यकता छ । तर पत्रकार महासंघ समग्र मिडिया जगत सामाजिक संजालहरुको जालोमा पर्दा पनि आफै कमजोर बन्ने गरी शुद्धिकरणको नाममा कमजोर बन्दै छ । समाजमा अमनचयन, विधिको शासन कायम राख्न तथा लोकतन्त्रको रक्षामा भन्दा पनि आफ्नै संगठनको विवादमा रुमलिएको छ । जसको प्रभाव जिल्ला जिल्लमा सम्म परेको छ ।
सक्रिय सदस्यलाई स्थान दिँदैमा महासंघलाई कुनै अर्थभार पर्ने होइन । सदस्य संख्याको कुनै सीमा निर्धारण पनि छैन । पत्रकारिताबाट निस्कृय सदस्यको सदस्यता नविकरण नहुँदा कहिँकतैबाट विरोधको आवाज पनि आउने छैनन् । तर हाल सबै जिल्लाका संचारकर्मी महासंघको क्रियाकलाप प्रति रुष्टता जनाइरहेका छन् । यसबाट महासंघले एकपटक स्वमूल्यांकन गरेर पनि हेर्ने हो की ? दशकौं देखि महासंघमा आवद्ध रहेका, नेतृत्वलिएका महासंघको विकासका लागि महत्वपूर्ण भूमिका खेलेकाहरुलाई नै पखा लगाउँदै आफू सक्षम, दर्विलो अनि गर्भिलो र शुद्ध बन्ने प्रयास गरिरहँदा राज्यका हरेक परिवर्तनमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको स्वर्णअक्षरमा नाम अंकित गर्न सफल महासंघ नै विवादित बन्ने त होइन ?
पहिचान डटकमबाट साभार
